Recensioni - Alessandro Tombesi

recensioni

RECENSIONI

 

 

FOLK BULLETIN

“BARENE” Alessandro Tombesi ATELIER CALICANTO CAL/016 (distr. Felmay), 2011

Cosa possa passare per la testa, oggi, a un ragazzo di nemmeno diciassette anni è certamente un mistero, tipico dell’adolescenza. Se però non hai un cognome qualsiasi e tuo padre e tuo zio da trent’anni cantano e suonano in uno dei gruppi che hanno fatto grande il folk in Italia, possiamo avere qualche indizio in più e cercare di immaginare. Un ascoltatore/osservatore distratto e superficiale potrebbe pensare: “Bella forza! Basta riordinare le idee musicali che avrà attinto respirando l’aria di famiglia ed eccoti scodellato un CD…”. Ma non è così. Certo, si sente che in Alessandro c’è un po’ di Calicanto, e non potrebbe essere diversamente, a partire dal titolo del disco, un omaggio al reale/irreale, a quello che mentre lo definisci già cambia di stato (le barene sono gli isolotti sabbiosi caratteristici della laguna veneta che adesso ci sono e dopo un attimo non ci sono più). Ma nella testa e nelle mani del giovanissimo artista c’è ben altro. C’è una già solida formazione classica (non soltanto musicale, e si sente), c’è la scelta di uno strumento principale (l’arpa) che non fa parte dell’organico del gruppo “di famiglia”, c’è la forte volontà tipicamente giovanile di seguire la propria vocazione e sviluppare un’identità personale, provare ad ambientarsi sotto lo striscione di partenza che coincide con quello di arrivo, bruciando le tappe stando ben attento a non scottarsi… Più che una quasi doverosa lunga citazione di omaggio a Calicanto (e già non ci sarebbe niente di male se lo fosse, date le premesse), “Barene” è un saggio di complementarità, di suoni e melodie, di ritmi e di armonie che in Calicanto non ci sono o sono stati solo accennati, come l’emozione provocata in noi vecchi rockettari dall’inusuale timbro del piano Fender Rhodes in “Routes & Rhodes” (delizioso esercizio compositivo dello stesso Alessandro), o le riletture ambiziose ma non banali di alcuni classici della tradizione triveneta. Un disco di debutto che ci trasmette un sano e motivato ottimismo sul futuro del folk in Italia: diamo fiducia al giovane Tombesi, alle sue idee, alla sua voglia di lasciare il segno con maturità responsabile e giovanile irruenza. Oggi una barena sta definitivamente diventando un’isola, presto -ci auguriamo- sarà un arcipelago. Con Alessandro Tombesi (voce, arpe, clarinetto, Fender Rhodes, flauti dolci e armonici, salterio, armonium) sono della partita i Calicanto Roberto Tombesi (organetto, liuto cantabile, banjo tenore, salterio), Giancarlo Tombesi (contrabbasso, basso fretless), Francesco Ganassin (clarinetto, ocarina), Gabriele Coltri (cornamusa, armonium), Alessandro Arcolin (batteria, percussioni), Claudia Ferronato (voce) e i quasi esordienti Elisabetta Borille (voce), Francesco Rocco (chitarre) e Franco Silvestrin (flauto traverso).

Roberto G. Sacchi

 


IL GIORNALE DELLA MUSICA 

Alessandro Tombesi “Barene” Produzione: Calicanto, Distribuzione: Felmay

L’età adulta può essere ridotta a dato anagrafico? “Barene” è felicemente qui a dimostrare di no, a farci ascoltare un arpista, polistrumentista, cantante e compositore maturo ben prima della soglia dei diciotto anni, senza rinunciare alla propria curiosità, all’innovazione, alle collaborazioni con i coetanei e con compagni di più lunga esperienza. Il CD che ci consegna Alessandro Tombesi è innanzitutto un disco bello, curato, nelle musiche come nella grafica e nelle fotografie (arpe e laguna veneta) di Carlo Buffa. Nove delle quindici tracce nascono dalla penna di Tombesi e con coerenza ed autorevolezza sanno condurre l’ascoltatore, di volta in volta, attraverso territori intimi, ostinati africani, orizzonti celtici. Dopo una ninna nanna del delta del Po acutamente interpretata solo da arpa e voce, il leader viene raggiunto nei brani successivi da vari membri di Calicanto (in cui militano il padre Roberto e lo zio Giancarlo), ma sa dare spazi importanti anche al trio (ora già quartetto) con cui è solito suonare dal vivo, con Francesco Rocco alle chitarre e l’impeccabile e versatile Alessandro Arcolin, percussionista-ponte fra le due formazioni. In duo, si concedono un “Routes & Rhodes” che rilegge in modo personale un sound anni ’70 forse meno estraneo di quel che pensiamo a tanta roots music italiana.

Alessio Surian

 


BLOGFOOLK 

Alessandro Tombesi: i colori, sogni e illusioni della laguna veneta

Alessandro Tombesi “Barene” Produzione: Calicanto, Distribuzione: Felmay

Le barene sono degli isolotti sabbiosi tipici della laguna veneta, che appaiono e scompaiono con il movimento delle maree, da questa particolarità della propria città, Alessandro Tombesi, giovane arpista, polistrumentista e compositore ha tratto il titolo del suo disco di debutto, che raccoglie quindici brani che tracciano un percorso nella tradizione musicale veneta, attraverso ninne nanne, ballate arcaiche, ritmi mediterranei, e composizioni inedite. Barene è così una sorta di raccolta di acquerelli sonori che schiudono agli occhi dell'ascoltatore un immaginario affascinante nel quale i particolari colori della laguna veneta si confondono a quelli delle vette dolomitiche. È un fluire continuo di suggestioni ed immagini, in cui a farla da padrone è l'arpa di Tombesi, accompagnato magistralmente ora dagli interventi del gruppo Calicanto ovvero Roberto Tombesi (organetto, liuto cantabile, banjo tenore, salterio), Giancarlo Tombesi (contrabbasso, basso fretless), Francesco Ganassin (clarinetto, ocarina), Gabriele Coltri (cornamusa, armonium), Alessandro Arcolin (batteria, percussioni), Claudia Ferronato (voce) ora da quello dei suoi musicisti ovvero Francesco Rocco (chitarra classica, 12 corde ed elettrica, mandola), Alessandro Arcolin (batteria, percussioni), Elisabetta Borille (voce) e di Franco Silvestrin (flauto traverso). Larga parte del repertorio è tratta dalle ricerche compiute da Calicanto, ma di grande interesse sono anche le composizioni autografe nel quale appare ben chiaro tutto il talento compositivo e l'originale stile dell'arpista veneto. Si spazia così da brani antichi come il tema della follia di Spagna del brano “Ad amore” a sperimentazioni sonore come nel caso di “Routes & Rhodes” dove il suono del piano Fender Rhodes si intreccia a quello dell'arpa, passando attraverso la dolcissima ninna nanna chioggiotta “Nana la nana” e l'acquerello minimalista “Dam Dun Dai”. Il cuore del disco è però rappresentato dai brani del repertorio di Calicanto riletti in modo magistrale ponendo l'arpa al centro della linea melodica, come nel caso del “Ballo dal curioso accidente”, “Guarda la luna/Quadriglia/Ratapatà” e della bellissima ballata polesana “Vergolina” cantata dallo stesso Alessandro Tombesi. Barene è dunque un ottimo esempio di come anche i giovani sappiano maneggiare con cura e dedizione la musica popolare traendone ispirazione, a loro spetta il compito di ricevere la fiaccola della tradizione. 

Salvatore Esposito

 


FOLK WORLD

Alessandro Tombesi “BARENE” ATELIER CALICANTO (distr. Felmay), 2011

Alessandro Tombesi is a young harp player from Padua who comes from a known family of traditional musicians. Visit the Calicanto, already for decades a famous Italian folk band, webpage and you will find the name Tombesi several times. Alessandro plays the harp since a young age and had a few known (European) harp players as his teacher. This debut album contains a combination of original work and traditional Italian pieces. Together with a strong selection of guest musicians (including Calicanto members) Alessandro Tombesi recorded a more than promising debut CD. The album has a fresh, sparkling sound and Tombesi shows to be a talented composer and musician. Nice harp solo’s, slight folk rock parts, tunes and a few songs. Always close to the (North) Italian tradition, occasionally some slight Celtic sounds and much more. It will be more than interesting to follow this young musician and see him develop his own style more and more. I think he can become such a musician that brings traditional music into a new generation, it needs time and the guts to follow his own ideas and undiscovered roads.

Eelco Schilder

 

 

FOLK RODDELS

Langverwacht en beloftevol debuutalbum van deze jonge harpist uit de Italiaanse Calicanto-clan… (CD)

ALESSANDRO TOMBESI – “BARENE” (CALICANTO, MUSIC&WORDS, CAL 016) 2011 - 66:54

Alessandro Tombesi bracht zopas zijn allereerste album uit waarop hijzelf uitdrukkelijk op het voorplan treedt. Als harpist, polyinstrumentalist en componist rijpte hij in de stal van de Italiaanse CALICANTO-clan, reeds dertig jaar actief, niet in het minst met een pak gedegen opzoekingswerk. Enerzijds koos hij een aantal melodieën uit de Venetiaanse traditie, terwijl hij er anderzijds een aantal sprankelende eigen nummers bij liet aansluiten.

Alessandro Tombesi (°1994 in Padua) groeide op in de gerenommeerde muzikale Tombesifamilie, en werd dus ondergedompeld in het traditionele muzikale erfgoed dat vader, moeder en oom reeds een dertig jaar voor het nageslacht proberen te bewaren (door traditioneel materiaal op te vissen en te bundelen) en op het podium uit te dragen met de groep CALICANTO. Al op heel jonge leeftijd trad hij in hun voetsporen door zijn bijdrage te leveren aan verschillende muzikale en theateropvoeringen. Hoewel hij aanvankelijk klarinet ging studeren, viel hij op zijn twaalfde voor de volksharp en volgde steeds meer stages bij beroemdheden als de Bretoen Myrdhin, de Paraguayaan Lincoln Almanda, en zijn landgenoten Vincenzo Zitello en Enrico Euron. In 2009 trad hij definitief toe tot CALICANTO zelf. Vorig jaar richtte hij samen met Francesco Rocco (gitaren) en Alessandro Arcolin (drums en percussie) het trio ZEPHYROS op. Hij bekwaamt zich nog verder in de kunst van het componeren door het volgen van cursussen aan het Conservatoire “C. Pollini” en het Liceo Classico “C. Marchesi” in Padua.

De titel van zijn CD “BARENE”, verwijst naar de zwervende en vergankelijke smalle zanderige eilandjes die tijdens laag tij in de Venetiaanse lagune tevoorschijn getoverd worden. In de nummers vinden we echo’s van wiegeliedjes, oude ballades, mediterrane ritmes en bergdansen die ons terugvoeren naar een beeldrijk en charmerend Venetiaans landschap dat zich uitstrekt tussen de Dolomieten en de horizonten van de lagune. Hoewel de harp uiteraard leiding geeft wordt er heel wat ruimte gelaten aan tussenkomsten van andere instrumenten, waaronder melodeon,luit, banjo, psalterium, contrabas, klarinet, ocarina, doedelzak en harmonium, met medeplichtigheid van de groepsleden van CALICANTO. Enkele jonge gastmuzikanten doen eveneens hun opwachting, zijn kompanen uit het trio ZEPHIROS en Elisabetta Borille (zang) en Franco Silvestrin (fluit).

Op die begeleidende muzikanten dienen we wel nog even te wachten wanneer hij volledig soleert, deels zingend, op zijn harp in het korte introducerende “E l’è sta el vento” waarin een fragment uit een wiegelied uit de Po-delta verweven is, dat naadloos overgaat in de titelsong “Barene”, een eigen compositie in een arrangement met de volledige CALICANTO-bezetting. Meteen wordt hier een begeesterende, swingende toon gezet, die zijn specifieke, soms vrij “agressieve” speeltechniek demonstreert, beklemtoont door de ritmesectie (drums en contrabas), en voorts ingekleurd door speelse arrangementen met de klarinet en harmonica.

Ook van zijn hand is “Suggestioni di venti dal nord”, een eerbetoon aan de grote harpisten die zijn muzikale keuzen beïnvloed hebben. Het is dan ook niet toevallig dat hier een uitgesproken Keltische (Bretoense) wind doorheen waait. Gezien hij hier ook de klarinet bespeelt was enige dubbing wel noodzakelijk. Heel evocatief is het dromerige “Caligo”, waarmee hij ons doorheen de “calli” steegjes van een slapend Venetië leidt, onder de magische atmosfeer van de nevel die over de kanalen hangt, en stilaan door de opkomende zon verdreven wordt. Een dankbare taak is hier weggelegd voor Franco Silvestrin die op dwarsfluit de Keltische harp door het schemer heen mee op sleeptouw neemt, en na even schitterend te soleren zijn tegenspeler definitief wakkerschudt, waarna Gabriele Coltri nog meer dynamiek toevoegt door in te vallen op doedelzak. Vervolgens belanden we aan bij twee heel sobere en ingetogen nummers, de neobarokke eigen compositie “Aspettando l’alba” verwijzend naar het kortverhaal van Mario Rigoni Stern, met sobere ondersteuning van timpano (pauken), contrabas en salterio (dulcimer of ALESSANDRO TOMBESI – Barene bijschrift van timpano (pauken), contrabas en salterio (dulcimer of hakkebord) en het anonieme echte barokstuk “Ad Amore”, waarin Claudia Ferronato een heel tragische en gepassioneerde vocale vertolking brengt van een obscure tekst die toegeschreven wordt aan de Corsicaanse dichter Vincenzo Giubega, op het beroemde thema van de “Follia”. Ze laat zich hierbij enkel door de harp begeleiden.

Met zijn “Zephyros” introduceert hij meteen zijn eerder vermeld trio, waarbij harp, drums en klassieke gitaar een frivole muzikale lichte westelijke laat aanrukken, die de lente aankondigt. Uit de streek van Trentino werd “Ballo dal curioso accidente”, door Antonio Carlini in de jaren tachtig opgevist uit de 19de eeuwse verzameling van J. Sonneleithner. Roberto Tombesi zet hierbij op organetto de toon, waarna de harp de oorspronkelijke melodie gaat versterken. Wanneer de klarinet aansluiting zoekt wordt er samen met de ritmesectie, en niet in het minst door de solerende fretloze bas, een stevige jazzy toets toegevoegd aan het basisingrediënt, waarna de harp het nummer weer op originele koers zet.

Ondersteund door Alessandro Arcolin’s percussie krijgen we een nieuw staaltje van gedegen overdub met zijn “Routes & Rhodes”, waarin hij tegelijk klarinet, Fender Rhodes piano en Keltische harp laat aanrukken. “Dam dun dai” staat voor een nonsenstitel van een melodie die zijn ontstaan kende toen hij aan het jammen was op een Afrikaanse “mbira”, waarin hij scattend het duet zoekt met de hoog opverende zangstem van gaste Borille, en Arcolin carte blanche krijgt in het bij elkaar zoeken van allerlei exotische percussiegeluiden. Tijd om ons terug naar de traditie te voeren met de set “Guarda la luna/Quadriolia/Ratapatà”, uit de Calicanto-verzameling. Het eerste deel vormt een door Borille heel teder gebrachte, uit Dalmatia afkomstige, ballade, terwijl we aansluitend van twee, heel traditioneel geïnterpreteerde dansen uit de Dolomieten mogen genieten, naar het einde toe uitbrekend in een explosieve finale in tutti.

Met zijn trio bewandelen we terug meer hedendaagse paden bij de melancholische mijmeringen rond “Fuochi a Pellestrina”, het eiland in de lagune van waarop het vuurwerk weerkaatst op het water. Ook hier wordt heel bewust het crescendo opgezocht, vooral door zijn inbreng op klarinet, terwijl enkele onverwachte rusten als extra verrassingselement gehanteerd worden. Hoewel “Vergolina” in wezen een onbetwistbare traditionele ballade is uit Polesine, wordt hierrond een naar arrangement toe heel vernieuwende - meer dan tien minuten durende - versie van gebracht. Ingezongen door Alessandro zelf, die zichzelf begeleidt op harp en flauto armonici (een dwarsfluit met slechts een gat aan het uiteinde), staan enkel Arcolin (udutrom, cajon, tamburo a cornice en belletjes) en Roberto Tombesi (tenorbanjo en luit) hem hierin bij. Daarna is het de beurt aan Claudia Ferronato om, enkel onder harpbegeleiding, met veel pathos het wiegelied “Nana la nana”, een traditional uit Chioggia nieuw leven in te zingen. Deze meer dan voortreffelijke debuutschijf sluit af met een laatste, tragisch klinkende compositie van Alessandro zelf, “Il sogno di Miguel”, geschreven voor het theaterstuk “L’altro, lo stesso, il sogno di Miguel” van Chiara Borille. Hij liet zich hiervoor inspireren door het karakter van Don Quichotte en verrast ons een laatste maal door ons via een tunneltje in een halve spooktrack te loodsen.

Het bloed kruipt hier dus duidelijk waar het niet gaan kan. En ook al zal zijn muzikale (lees familiale) omgeving hem mee geïnspireerd hebben is dit een debuut om ‘u’ tegen te zeggen. Ook het uiterst verzorgde booklet van deze cd, inclusief sfeervolle fotografie en relevante notities is een vermelding meer dan waard. Van deze 17- jarige mag wellicht nog veel moois verwacht worden.

Bart Banoutrive